Εικοσιτέσσερα χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τον θάνατο του Αντρέι Ταρκόφσκι, ενός από τους σημαντικότερους, ου μην και ο κορυφαίος όλων, σκηνοθέτες που ανέδειξε το σοβιετικό σινεμά, μετά φυσικά από τον Σεργκέι Αϊζενστάιν.
Ο Ταρκόφσκι γεννήθηκε στις 4 Απριλίου 1932 στην πόλη Ζαβράγιε της Ρωσίας και ήταν γιος του σημαντικού ποιητή Αρσένι Ταρκόφσκι. Σπούδασε μουσική, ζωγραφική, γλυπτική και αραβικά, ενώ για ένα διάστημα εργάστηκε ως γεωλόγος στη Σιβηρία. Το 1956 εισέρχεται στην περίφημη κινηματογραφική σχολή της Μόσχας VGIK και παρακολουθεί μαθήματα με δάσκαλο τον σπουδαίο σκηνοθέτη Μιχαήλ Ρομ (Αληθινός Φασισμός). Συμμαθητής του ήταν ένας άλλος μεγάλος της έβδομης τέχνης, ο γεωργιανός Σεργκέι Παρατζάνοφ (Σαγιάτ Νόβα). Το 1960 αποφοιτά, υποβάλλοντας ως πτυχιακή εργασία τη διάρκειας σαράντα έξι λεπτών ταινία «Ο βιολιστής και ο οδοστρωτήρας», που ουσιαστικά αποτελεί την πρώτη του κινηματογραφική δουλειά.
Η διεθνής αναγνώριση για τον Ταρκόφσκι δεν άργησε να έρθει, από την πρώτη κιόλας μεγάλου μήκους ταινία του «Τα παιδικά χρόνια του Ιβάν», η οποία κερδίζει τον «Χρυσό Λέοντα» στο Φεστιβάλ της Βενετίας (1962). Επτά χρόνια αργότερα προκαλεί και πάλι το ενδιαφέρον των κινηματογραφόφιλων με την ταινία του «Αντρέι Ρουμπλιόφ», που λόγω του χριστιανικού της θέματος αντιμετωπίζεται με εχθρότητα από το σοβιετικό καθεστώς, καταδικάζεται κι απαγορεύεται για δύο χρόνια... Εξάλλου, το κυριότερο παράπονό του από τις σοβιετικές αρχές ήταν ότι δεν του επέτρεψαν να μεταφέρει στη μεγάλη οθόνη όλα του τα σχέδια και τις ιδέες. Πάντως, λόγω της προσωπικής του γραφής, θα ήταν πολύ δύσκολο να τύχει μεγαλύτερης γενναιοδωρίας στη Δύση…
Έτσι, μεταβαίνει στην Ιταλία για τις ανάγκες της ταινίας «Νοσταλγία» κι εγκαθίσταται εκεί μόνιμα, ενώ στη συνέχεια μετακομίζει στη Γαλλία. Η τελευταία του ταινία «Η Θυσία» γυρίστηκε στη Σουηδία το 1986 -τρία βραβεία στις Κάννες-. Για να φτάσει κάποια στιγμή η ώρα της αυλαίας όχι πια για κάποια από τις μεγάλες δημιουργίες του, αλλά αυτή τη φορά για τον ίδιο. Στις 29 Δεκεμβρίου του 1986, χτυπημένος από την επάρατη νόσο, αφήνει την τελευταία του πνοή στο Παρίσι, αποχαιρετώντας τον κοινό του κι όχι μόνο με μια πλούσια κληρονομιά να συνοδεύει πιστά την αθάνατη φήμη του...
Το έργο του Ταρκόφσκι χαρακτηρίζεται από τα χριστιανικά και μεταφυσικά θέματα, τους αργούς ρυθμούς, τα εξαιρετικής αισθητικής και μακράς διάρκειας μακρινά πλάνα. Επαναλαμβανόμενα μοτίβα στα έργα του είναι τα όνειρα, η μνήμη, η παιδική ηλικία, το τρεχούμενο νερό, η φωτιά, η βροχή, οι αναμνήσεις. Σταδιακά, ανέπτυξε μια προσωπική θεωρία γύρω από τον κινηματογράφο, την οποία ονόμασε «γλυπτική του χρόνου». Πίστευε ότι το κύριο χαρακτηριστικό του κινηματογράφου είναι ο μετασχηματισμός της ανθρώπινης εμπειρίας του χρόνου. Το αμοντάριστο υλικό, έλεγε, καταγράφει τον πραγματικό χρόνο. Γι' αυτό χρησιμοποιούσε τον αργό ρυθμό και τα μεγάλα πλάνα για να δώσει στον θεατή την αίσθηση του χρόνου που περνά και χάνεται, αλλά και να αναδείξει την ιδιαιτερότητα της κάθε στιγμής. Τη θεωρία του για τη «γλυπτική του χρόνου» ανέπτυξε στις ταινίες του «Ο Καθρέπτης» (1975) και «Στάλκερ» (1979).
Ο Ταρκόφσκι δεν ήταν ο σκηνοθέτης που δημιουργούσε αλληγορίες ή σύμβολα. Μιλούσε με τις εικόνες. Στο ημερολόγιό του αναφέρει ότι ο συμβολισμός είναι ένα δείγμα φθοράς, υποστηρίζοντας την ανάγκη χρήσης ισχυρών εικόνων στην τέχνη. «Η εικόνα είναι σαν ένας σβώλος ζωής» έγραφε.
ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ:
-Ταινίες
«Οι Δολοφόνοι» («Ubiitsy», 19΄, 1958), Η πρώτη φοιτητική ταινία του, βασισμένη στο ομώνυμο διήγημα του Έρνεστ Χέμινγουεϊ.
«Δεν υπάρχει αναχώρηση σήμερα» («Segodnya uvolneniya ne budet», 45΄, 1959), δεύτερη φοιτητική ταινία.
«Ο οδοστρωτήρας και το βιολί» («Katok i skripka», 46΄, 1960), η πτυχιακή ταινία του.
«Τα παιδικά χρόνια του Ιβάν» («Ivanovo detstvo», 95΄, 1962), πολεμικό δράμα, βραβευμένο στη Βενετία.
«Αντρέι Ρουμπλιόφ» («Andrei Rublyov», 205΄, 1969), βιογραφική ταινία για τον πιο διάσημο ρώσο αγιογράφο, που έζησε τον 15ο αιώνα.
«Σολάρις» («Solyaris», 165΄, 1972), βασισμένη στο ομώνυμο μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας του Στανισλάβ Λεμ.
«Καθρέπτης» («Zerkalo», 108΄, 1975), ταινία με πολλά αυτοβιογραφικά στοιχεία.
«Στάλκερ» («Stalker», 163΄, 1979), επιστημονικής φαντασίας, εμπνευσμένη από τη νουβέλα των αδελφών Στρουγκάτσκι «Πικ Νικ στο κράσπεδο του δρόμου».
«Ταξίδι στο χρόνο» («Tempo di viaggio», 62΄, 1983), τηλεοπτικό ντοκιμαντέρ για την ιταλική τηλεόραση.
«Νοσταλγία» («Nostalghia», 125΄, 1983), ένας ρώσος πανεπιστημιακός αναζητά στην Ιταλία τα ίχνη ενός συμπατριώτη του συνθέτη του 18ου αιώνα.
«Θυσία» («Offret», 149΄, 1986), ο άνθρωπος μπροστά στην προοπτική ενός πυρηνικού ολοκαυτώματος.
-Βιβλία
«Μαρτυρολόγιο», το προσωπικό ημερολόγιο του σκηνοθέτη από το 1970 έως το 1986.
«Σμιλεύοντας τον χρόνο»
By Antonio
